Sowadyjy ulgamlar işçi suwuklyklar hökmünde sowadyjylary ulanýarlar we sowadyjylaryň, adatça, iki görnüşi bar: suwuk we gaz. Şu gün biz suwuk sowadyjylar baradaky degişli bilimler barada gürrüň ederis.
1. Sowadyjy madda suwukmy ýa-da gazmy?
Sowadyjy maddalary 3 kategoriýa bölmek bolýar: ýeke sowadyjy maddalar, azeotrop däl garyşyk sowadyjy maddalar we azeotrop garyşyk sowadyjy maddalar.
Ýeke işleýän maddanyň sowadyjy maddasynyň düzümi, onuň gaz ýa-da suwuk bolmagyna garamazdan, üýtgemez, şonuň üçin sowadyjy maddany zarýadlanylanda gaz ýagdaýy zarýadlanyp bilner.
Azeotropik sowadyjynyň düzümi dürli bolsa-da, gaýnama temperaturasy birmeňzeş bolany üçin, gazyň we suwuklygyň düzümi hem birmeňzeş, şonuň üçin gazy zarýadlap bolýar;
Azeotropik däl sowadyjylaryň gaýnama temperaturalarynyň dürli bolmagy sebäpli, suwuk sowadyjylar we gaz görnüşli sowadyjylar aslynda düzümi boýunça tapawutlanýar. Eger şu wagt gaz görnüşli sowadyjylar goşulsa, goşulan sowadyjylaryň düzümi tapawutly bolar. Mysal üçin, diňe belli bir gaz görnüşli sowadyjy goşulýar. Sowadyjy, şonuň üçin diňe suwuklyk goşulyp bilner.
Başgaça aýdylanda, azeotrop däl sowadyjylar suwuklyk bilen goşulmalydyr we azeotrop däl sowadyjylaryň hemmesi R4 bilen başlaýar. Bu görnüşli suwuklyk goşulýar. Adaty azeotrop däl sowadyjylar: R40, R401A, R403B, R404A, R406A, R407A, R407B, R407C, R408A, R409A, R410A, R41A.
R134a, R22, R23, R290, R32, R500, R600a ýaly beýleki umumy sowadyjy maddalara gelende bolsa, sowadyjy maddanyň düzümine gazyň ýa-da suwuklygyň goşulmagy täsir etmez, şonuň üçin bu amatlydyr.
Sowadyjy maddalary goşanda, aşakdakylara üns bermelidiris:
(1) Gözegçilik aýnasyndaky köpürjikleri synlaň;
(2) Ýokary we pes basyşy ölçeň;
(3) Kompressoryň tok güýjüni ölçeň;
(4) Inýeksiýanyň agramyny ölçäň.
Mundan başga-da, şuny belläp geçmek we nygtamak gerek:
Azeotropik däl sowadyjy maddalar suwuk ýagdaýda goşulmalydyr. Mysal üçin, R410A sowadyjy maddasynyň düzümi aşakdaky ýaly:
R32 (difluormetan): 50%;
R125 (pentafluoroetan): 50%;
R32 we R125-iň gaýnama temperaturalary dürli-dürli bolany üçin, R410A sowadyjy silindri dik goýlanda, R32 we R125-iň gaýnama temperaturasy dürli-dürli bolýar, bu bolsa hökman sowadyjy silindriniň ýokarky böleginde buglanan gaz görnüşli sowadyjynyň döremegine getirer we düzümi 50% R32 + 50% R125 däl, sebäbi R32-niň gaýnama temperaturasy pes, sowadyjynyň ýokarky böleginiň R32-niň bir bölegi bolmagy örän mümkin.
Şonuň üçin, gaz halyndaky sowadyjy goşulsa, goşulan sowadyjy R410A däl-de, R32 bolýar.
Ikinjiden, suwuk sowadyjylaryň umumy meseleleri
1. Suwuk sowadyjynyň göçmegi
Sowadyjy maddalaryň göçmegi, kompressor öçürilende, kompressoryň karterinde suwuk sowadyjy maddalaryň toplanmagyna degişlidir. Kompressoryň içindäki temperatura buglandyryjynyň içindäki temperaturadan sowuk bolsa, kompressor bilen buglandyryjynyň arasyndaky basyş tapawudy sowadyjy maddany has sowuk ýere alyp gider. Bu hadysa, esasan, sowuk gyşlarda ýüze çykmagy mümkin. Şeýle-de bolsa, kondisionerler we ýylylyk nasoslary üçin, kondensasiýa enjamy kompressordan uzakda bolanda, temperatura ýokary bolsa-da, göçme bolup biler.
Sistema ýapylandan soň, basyş tapawudy bolmasa-da, birnäçe sagadyň dowamynda açylmasa, krank karterinde sowadyjy maddanyň sowadyjy maddalara çekilmegi sebäpli göçme hadysasy ýüze çykyp biler.
Eger artykmaç suwuk sowadyjy maddalar kompressoryň karterine geçse, kompressor işe girizilende güýçli suwuklyk urulmasy hadysasy ýüze çykar, netijede klapan plastinkasynyň ýarylmagy, porşeniň zeperlenmegi, podşipnikleriň döwülmegi we podşipnikleriň eroziýa ýaly dürli kompressor näsazlyklary ýüze çykýar (sowadyjy maddalar ýagy podşipniklerden ýuwýar).
2. Suwuk sowadyjynyň daşmagy
Giňeldiş klapany işlemeýän mahaly ýa-da buglandyryjy wentlýator işlemeýän mahaly ýa-da howa süzgüji tarapyndan ýapylýan mahaly, suwuk sowadyjy buglandyryjyda daşyp, kompressora bug däl-de, suwuklyk görnüşinde sorujy turba arkaly girýär. Enjam işleýän mahaly, suwuklygyň daşyp çykmagy sowadyjy ýagy suwuklaşdyrmagy sebäpli, kompressoryň hereket edýän bölekleri könelişýär we ýagyň basyşy peselýär, bu bolsa ýagyň basyş howpsuzlyk enjamynyň işlemegine sebäp bolýar we şeýdip karteriň ýagyny ýitirmegine sebäp bolýar. Bu ýagdaýda, eger enjam öçürilen bolsa, sowadyjynyň göçmegi hadysasy çalt ýüze çykyp, gaýtadan işe girizilende suwuk çekiç urulýar.
3. Suwuklyk urgusy
Suwuk çekiç urlanda, kompressoryň içinden metalyň kakyş sesi eşidilýär we bu kompressoryň güýçli titremesi bilen birlikde bolup biler. Suwuk kakyş klapanlaryň ýarylmagyna, kompressoryň başynyň prokladkasynyň zeperlenmegine, birleşdiriji ştanganyň döwülmegine, krank miliniň döwülmegine we beýleki kompressor görnüşleriniň zeperlenmegine sebäp bolup biler. Suwuk çekiç suwuk sowadyjy maddanyň krank korpusyna geçip, gaýtadan işe girizilende ýüze çykýar. Käbir enjamlarda, turbalaryň gurluşy ýa-da bölekleriň ýerleşýän ýeri sebäpli, suwuk sowadyjy madda enjamyň öçürilen wagtynda sorujy turbada ýa-da buglandyryjyda toplanýar we kompressora arassa suwuklyk görnüşinde we enjam açylanda aýratyn ýokary tizlikde girýär. Suwuk kakyşyň tizligi we inersiýasy suwuk kakyşdan goranmak üçin islendik gurlan kompressor goragyny ýok etmek üçin ýeterlikdir.
4. Gidrawliki howpsuzlyk dolandyryş enjamynyň hereketi
Pes temperatura enjamlarynyň toplumynda, ereme döwründen soň, ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik etmek enjamy köplenç suwuk sowadyjynyň daşmagy sebäpli işlemäge mejbur bolýar. Köp ulgamlar ereme wagtynda sowadyjynyň buglandyryjyda we sorujy liniýada kondensasiýa bolmagyna, soňra işe girizilende kompressoryň karterine akmagyna we ýag basyşynyň peselmegine sebäp bolup, ýag basyşynyň howpsuzlygyny üpjün etmek enjamynyň işlemegine mümkinçilik bermek üçin niýetlenendir.
Käwagt ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik enjamynyň bir ýa-da iki hereketi kompressora düýpli täsir etmez, ýöne gowy ýaglama şertleri bolmazdan köp gezek gaýtalansa, kompressoryň işlemezligine sebäp bolar. Ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik enjamy operator tarapyndan köplenç kiçi näsazlyk hökmünde kabul edilýär, ýöne bu kompressoryň iki minutdan gowrak wagtlap ýaglamasyz işleýändigini duýdurýar we düzediş çärelerini wagtynda amala aşyrmagyň zerurdygyny görkezýär.
3. Suwuk sowadyjy maddalar meselesiniň çözgütleri
Sowadyjy, kondisioner we ýylylyk nasoslary üçin gowy dizaýn edilen, netijeli kompressor, esasan, diňe belli bir mukdarda suwuk sowadyjy we sowadyjy ýagy işläp bilýän bug nasosydyr. Has köp suwuk sowadyjy we sowadyjy ýagy işläp bilýän kompressory dizaýn etmek üçin ölçegleriň, agramyň, sowadyjy kuwwatynyň, netijeliligiň, sesiň we çykdajylaryň utgaşmasy göz öňünde tutulmalydyr. Dizaýn faktorlaryndan başga-da, kompressoryň işläp bilýän suwuk sowadyjynyň mukdary üýtgewsizdir we onuň işläp bilýän kuwwaty aşakdaky faktorlara baglydyr: karteriň göwrümi, sowadyjy ýagyň zarýady, ulgamyň we dolandyryş elementleriniň görnüşi we adaty iş şertleri.
Sowadyjy maddanyň zarýady artanda, kompressoryň mümkin bolan howpuny artdyrar. Zyýanyň sebäplerini, adatça, aşakdaky nokatlar bilen baglanyşdyryp bolýar:
(1) Sowadyjy maddanyň artykmaç zarýady.
(2) Buglandyryjy buz bilen örtülen.
(3) Buglandyryjy süzgüç hapa we dykylypdyr.
(4) Buglandyryjy wentylýator ýa-da wentylýatoryň motory näsaz bolýar.
(5) Kapilýarlaryň nädogry saýlanmagy.
(6) Giňeldiş klapanynyň saýlanyşy ýa-da sazlanyşy nädogry.
(7) Sowadyjy maddalaryň göçmegi.
1. Suwuk sowadyjynyň göçmegi
Sowadyjy maddalaryň göçmegi, kompressor öçürilende, kompressoryň karterinde suwuk sowadyjy maddalaryň toplanmagyna degişlidir. Kompressoryň içindäki temperatura buglandyryjynyň içindäki temperaturadan sowuk bolsa, kompressor bilen buglandyryjynyň arasyndaky basyş tapawudy sowadyjy maddany has sowuk ýere alyp gider. Bu hadysa, esasan, sowuk gyşlarda ýüze çykmagy mümkin. Şeýle-de bolsa, kondisionerler we ýylylyk nasoslary üçin, kondensasiýa enjamy kompressordan uzakda bolanda, temperatura ýokary bolsa-da, göçme bolup biler.
Sistema ýapylandan soň, basyş tapawudy bolmasa-da, birnäçe sagadyň dowamynda açylmasa, krank karterinde sowadyjy maddanyň sowadyjy maddalara çekilmegi sebäpli göçme hadysasy ýüze çykyp biler.
Eger artykmaç suwuk sowadyjy maddalar kompressoryň karterine geçse, kompressor işe girizilende güýçli suwuklyk urulmasy hadysasy ýüze çykar, netijede klapan plastinkasynyň ýarylmagy, porşeniň zeperlenmegi, podşipnikleriň döwülmegi we podşipnikleriň eroziýa ýaly dürli kompressor näsazlyklary ýüze çykýar (sowadyjy maddalar ýagy podşipniklerden ýuwýar).
2. Suwuk sowadyjynyň daşmagy
Giňeldiş klapany işlemeýän mahaly ýa-da buglandyryjy wentlýator işlemeýän mahaly ýa-da howa süzgüji tarapyndan ýapylýan mahaly, suwuk sowadyjy buglandyryjyda daşyp, kompressora bug däl-de, suwuklyk görnüşinde sorujy turba arkaly girýär. Enjam işleýän mahaly, suwuklygyň daşyp çykmagy sowadyjy ýagy suwuklaşdyrmagy sebäpli, kompressoryň hereket edýän bölekleri könelişýär we ýagyň basyşy peselýär, bu bolsa ýagyň basyş howpsuzlyk enjamynyň işlemegine sebäp bolýar we şeýdip karteriň ýagyny ýitirmegine sebäp bolýar. Bu ýagdaýda, eger enjam öçürilen bolsa, sowadyjynyň göçmegi hadysasy çalt ýüze çykyp, gaýtadan işe girizilende suwuk çekiç urulýar.
3. Suwuklyk urgusy
Suwuk çekiç urlanda, kompressoryň içinden metalyň kakyş sesi eşidilýär we bu kompressoryň güýçli titremesi bilen birlikde bolup biler. Suwuk kakyş klapanlaryň ýarylmagyna, kompressoryň başynyň prokladkasynyň zeperlenmegine, birleşdiriji ştanganyň döwülmegine, krank miliniň döwülmegine we beýleki kompressor görnüşleriniň zeperlenmegine sebäp bolup biler. Suwuk çekiç suwuk sowadyjy maddanyň krank korpusyna geçip, gaýtadan işe girizilende ýüze çykýar. Käbir enjamlarda, turbalaryň gurluşy ýa-da bölekleriň ýerleşýän ýeri sebäpli, suwuk sowadyjy madda enjamyň öçürilen wagtynda sorujy turbada ýa-da buglandyryjyda toplanýar we kompressora arassa suwuklyk görnüşinde we enjam açylanda aýratyn ýokary tizlikde girýär. Suwuk kakyşyň tizligi we inersiýasy suwuk kakyşdan goranmak üçin islendik gurlan kompressor goragyny ýok etmek üçin ýeterlikdir.
4. Gidrawliki howpsuzlyk dolandyryş enjamynyň hereketi
Pes temperatura enjamlarynyň toplumynda, ereme döwründen soň, ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik etmek enjamy köplenç suwuk sowadyjynyň daşmagy sebäpli işlemäge mejbur bolýar. Köp ulgamlar ereme wagtynda sowadyjynyň buglandyryjyda we sorujy liniýada kondensasiýa bolmagyna, soňra işe girizilende kompressoryň karterine akmagyna we ýag basyşynyň peselmegine sebäp bolup, ýag basyşynyň howpsuzlygyny üpjün etmek enjamynyň işlemegine mümkinçilik bermek üçin niýetlenendir.
Käwagt ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik enjamynyň bir ýa-da iki hereketi kompressora düýpli täsir etmez, ýöne gowy ýaglama şertleri bolmazdan köp gezek gaýtalansa, kompressoryň işlemezligine sebäp bolar. Ýag basyşynyň howpsuzlygyny gözegçilik enjamy operator tarapyndan köplenç kiçi näsazlyk hökmünde kabul edilýär, ýöne bu kompressoryň iki minutdan gowrak wagtlap ýaglamasyz işleýändigini duýdurýar we düzediş çärelerini wagtynda amala aşyrmagyň zerurdygyny görkezýär.
3. Suwuk sowadyjy maddalar meselesiniň çözgütleri
Sowadyjy, kondisioner we ýylylyk nasoslary üçin gowy dizaýn edilen, netijeli kompressor, esasan, diňe belli bir mukdarda suwuk sowadyjy we sowadyjy ýagy işläp bilýän bug nasosydyr. Has köp suwuk sowadyjy we sowadyjy ýagy işläp bilýän kompressory dizaýn etmek üçin ölçegleriň, agramyň, sowadyjy kuwwatynyň, netijeliligiň, sesiň we çykdajylaryň utgaşmasy göz öňünde tutulmalydyr. Dizaýn faktorlaryndan başga-da, kompressoryň işläp bilýän suwuk sowadyjynyň mukdary üýtgewsizdir we onuň işläp bilýän kuwwaty aşakdaky faktorlara baglydyr: karteriň göwrümi, sowadyjy ýagyň zarýady, ulgamyň we dolandyryş elementleriniň görnüşi we adaty iş şertleri.
Sowadyjy maddanyň zarýady artanda, kompressoryň mümkin bolan howpuny artdyrar. Zyýanyň sebäplerini, adatça, aşakdaky nokatlar bilen baglanyşdyryp bolýar:
(1) Sowadyjy maddanyň artykmaç zarýady.
(2) Buglandyryjy buz bilen örtülen.
(3) Buglandyryjy süzgüç hapa we dykylypdyr.
(4) Buglandyryjy wentylýator ýa-da wentylýatoryň motory näsaz bolýar.
(5) Kapilýarlaryň nädogry saýlanmagy.
(6) Giňeldiş klapanynyň saýlanyşy ýa-da sazlanyşy nädogry.
(7) Sowadyjy maddalaryň göçmegi.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 31-nji maýy
