1. Temperatura: Temperatura maddanyň nähili gyzgyn ýa-da sowukdygynyň ölçegidir.
Üç sany umumy ulanylýan temperatura birligi (temperatura şkalalary) bar: Selsiý, Farengeýt we absolýut temperatura.
Selsiý temperaturasy (t, ℃): biziň köplenç ulanýan temperaturamyz. Selsiý termometri bilen ölçenýän temperatura.
Farengeýt (F, ℉): Ýewropa we Amerika ýurtlarynda giňden ulanylýan temperatura.
temperatura öwrülişi:
F (°F) = 9/5 * t(°C) +32 (Belgili temperaturadan Selsiýdäki Farengeýtdäki temperaturany tapyň)
t (°C) = [F (°F)-32] * 5/9 (Farengeýtde belli bolan temperaturadan Selsiý bilen berlen temperaturany tapyň)
Absolýut temperatura şkalasy (T, ºK): umuman nazary hasaplamalarda ulanylýar.
Absolýut temperatura şkalasy we Selsiý temperaturasynyň konwersiýasy:
T (ºK) = t (°C) +273 (Belli temperaturadan Selsiýde absolýut temperaturany tapyň)
2. Basyş (P): Sowadyjyda basyş, adatça basyş ölçegçisi we basyş ölçegçisi bilen ölçenýän, birlik meýdanyna täsir edýän dik güýç, ýagny basyşdyr.
Basymyň umumy birlikleri:
Mpa (megapaskal);
Kpa (kPa);
bar(bar);
kgf/sm2 (kwadrat santimetr kilogram güýji);
atm (standart atmosfer basyşy);
mmHg (simap millimetri).
Konwersiýa gatnaşygy:
1Mpa=10bar=1000Kpa =7500.6 mmHg = 10.197 kgf/sm2
1atm=760mmHg=1.01326bar =0.101326Mpa
Umuman, inženerçilikde ulanylýar:
1bar = 0.1Mpa ≈1 kgf/sm2 ≈ 1atm = 760 mmHg
Basymyň birnäçe görnüşi:
Absolýut basyş (Pj): Gapda, molekulalaryň termal hereketi bilen gapyň içki diwaryna edilýän basyş. Sowadyjynyň termodinamik häsiýetleriniň tablisasyndaky basyş, adatça, absolýut basyşdyr.
Ölçeg basyşy (Pb): Sowadyjy ulgamda basyş ölçeýji bilen ölçenýän basyş. Ölçeg basyşy gapdaky gazyň basyşy bilen atmosfera basyşynyň arasyndaky tapawutdyr. Umuman, ölçeg basyşynyň 1 bar ýa-da 0,1 Mpa goşulmagynyň mutlak basyşdygy pikir edilýär.
Wakuum derejesi (H): Ölçeg basyşy negatiw bolanda, onuň absolýut bahasyny alyň we ony wakuum derejesi bilen görkeziň.
3. Sowadyjynyň termodinamik häsiýetleriniň tablisasy: Sowadyjynyň termodinamik häsiýetleriniň tablisasy doýgun ýagdaýda sowadyjynyň temperaturasyny (doýgunlyk temperaturasy) we basyşyny (doýgunlyk basyşyny) we beýleki parametrlerini görkezýär. Doýgun ýagdaýda sowadyjynyň temperaturasy bilen basyşynyň arasynda birmeňzeş gabat gelme bar.
Umuman, buglandyryjydaky, kondensatordaky, gaz-suwuklyk bölüjisindäki we pes basyşly aýlanýan barreldäki sowadyjynyň doýgun ýagdaýda bolandygyna ynanylýar. Doýgun ýagdaýda bolan bug (suwuklyk) doýgun bug (suwuklyk) diýlip atlandyrylýar, degişli temperatura we basyş bolsa doýgunlyk temperaturasy we doýgunlyk basyşy diýlip atlandyrylýar.
Sowadyjy ulgamda sowadyjy üçin onuň doýgunlyk temperaturasy we doýgunlyk basyşy bir-birine gabat gelýär. Doýgunlyk temperaturasy näçe ýokary bolsa, doýgunlyk basyşy hem şonça ýokary bolýar.
Buglandyryjyda sowadyjynyň bugarmagy we kondensatorda kondensasiýa doýgun ýagdaýda amala aşyrylýar, şonuň üçin bugaryş temperaturasy we bugaryş basyşy, şeýle hem kondensasiýa temperaturasy we kondensasiýa basyşy hem bir-birine gabat gelýär. Degişli gatnaşygy sowadyjynyň termodinamik häsiýetleriniň tablisasynda tapyp bolýar.
4. Sowadyjy maddanyň temperaturasyny we basyşyny deňeşdirmek üçin tablisanyň tablisasy:
5. Aşa gyzdyrylan bug we aşa sowadylan suwuklyk: Belli bir basyş astynda buguň temperaturasy degişli basyş astyndaky doýgunlyk temperaturasyndan ýokary bolýar, bu bolsa aşa gyzdyrylan bug diýilýär. Belli bir basyş astynda suwuklygyň temperaturasy degişli basyş astyndaky doýgunlyk temperaturasyndan pes bolýar, bu bolsa aşa sowadylan suwuklyk diýilýär.
Sorma temperaturasynyň doýgunlyk temperaturasyndan ýokary bolan gymmata sormanyň gyzgynlygy diýilýär. Sormanyň gyzgynlyk derejesiniň adatça 5-10 °C aralygynda gözegçilikde saklanmagy talap edilýär.
Suwuklygyň temperaturasynyň doýgunlyk temperaturasyndan pes bolan bahasyna suwuklygyň subsowadyş derejesi diýilýär. Suwuklygyň subsowadyşy, adatça, kondensatoryň aşagynda, ekonomaýzerde we intersowadyjyda bolup geçýär. Drossel klapanynyň öňündäki suwuklygyň subsowadyşy sowadyş netijeliligini ýokarlandyrmak üçin peýdalydyr.
6. Bugaryş, sorma, çykaryş, kondensasiýa basyşy we temperaturasy
Bugaryş basyşy (temperatura): Bugaryşdyryjynyň içindäki sowadyjynyň basyşy (temperaturasy). Kondensasiýa basyşy (temperaturasy): Kondensatordaky sowadyjynyň basyşy (temperaturasy).
Sorma basyşy (temperatura): Kompressoryň sorma portundaky basyş (temperatura). Çykarma basyşy (temperatura): Kompressoryň çykarma portundaky basyş (temperatura).
7. Temperatura tapawudy: ýylylyk geçirijilik temperatura tapawudy: ýylylyk geçirijilik diwarynyň iki tarapyndaky iki suwuklygyň arasyndaky temperatura tapawudy aňladýar. Temperatura tapawudy ýylylyk geçirijiligi üçin hereketlendiriji güýçdür.
Mysal üçin, sowadyjy we sowadyjy suw; sowadyjy we duzly suw; sowadyjy we ammar howasynyň arasynda temperatura tapawudy bar. Ýylylyk geçirijilik temperatura tapawudynyň bolmagy sebäpli, sowadylýan obýektiň temperaturasy bugaryş temperaturasyndan ýokarydyr; kondensasiýa temperaturasy kondensatoryň sowadyjy gurşawynyň temperaturasyndan ýokarydyr.
8. Çyglylyk: Çyglylyk howanyň çyglylygyny aňladýar. Çyglylyk ýylylyk geçirijiligine täsir edýän faktordyr.
Çyglylygy görkezmegiň üç usuly bar:
Absolýut çyglylyk (Z): Howanyň kub metrine düşýän suw bugunyň massasy.
Çyglylyk derejesi (d): Bir kilogram gurak howada saklanýan suw bugunyň mukdary (g).
Otnositel çyglylyk (φ): Howanyň hakyky absolýut çyglylygynyň doýgun absolýut çyglylyga ýakynlyk derejesini görkezýär.
Belli bir temperaturada belli bir mukdarda howa diňe belli bir mukdarda suw buguny saklap biler. Eger bu çäkden geçse, artykmaç suw buguny duman görnüşinde kondensasiýa bolar. Bu belli bir çäkli suw buguny doýgun çyglylyk diýilýär. Doýgun çyglylykda howanyň temperaturasy bilen üýtgeýän degişli doýgun absolýut çyglylyk ZB bar.
Belli bir temperaturada, howanyň çyglylygy doýgun çyglylyga ýetende, ol doýgun howa diýilýär we ol indi has köp suw buguny kabul edip bilmeýär; belli bir mukdarda suw buguny kabul edip bilýän howa doýmadyk howa diýilýär.
Otnositel çyglylyk doýmadyk howanyň absolýut çyglylygynyň Z bilen doýgun howanyň absolýut çyglylygynyň ZB bilen gatnaşygydyr. φ=Z/ZB×100%. Hakyky absolýut çyglylygyň doýgun absolýut çyglylyga nähili ýakyndygyny görkezmek üçin ony ulanyň.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 8-nji marty
